p_18

รูปที่ ๑ การใช้คำราชาศัพท์

คำราชาศัพท์ หมายถึง คำพิเศษพวกหนึ่งซึ่งต้องใช้ให้เหมาะสมแก่ชั้นของบุคคล ไม่เฉพาะแก่พระราชาเท่านั้น ชั้นของบุคคลที่ต้องใช้คำราชาศัพท์ จำแนกออกเป็น 5 ชั้น คือ

๑. พระราชา
๒. เจ้านาย หมายถึง พระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่หม่อมเจ้าขึ้นไป


sp490615_1

รูปที่ ๒ พระบรมวงศานุวงศ์ในรัชกาลปัจจุบัน

๓. พระภิกษุสามเณร

0000000021

รูปที่ ๓ พระภิกษุสามเณร

๔. ขุนนางมียศและบรรดาศักดิ์
๕. สุภาพชน หมายถึง บุคคลทั่วไปนอกจาก ๔ ประเภทดังกล่าว

คำราชาศัพท์ต่าง ๆ ที่ควรทราบ

ไตรยางศ์ หรือ อักษรสามหมู่ คือระบบการจัดหมวดหมู่อักษรไทย (เฉพาะรูปพยัญชนะ) ตามลักษณะการผันวรรณยุกต์ ของ พยัญชนะแต่ละหมวด เนื่องจากพยัญชนะไทย เมื่อกำกับด้วยวรรณยุกต์หนึ่งๆ แล้วจะมีเสียงวรรณยุกต์ที่แตกต่างกัน การจัดหมวดพยัญชนะ ทำให้การเรียนภาษาไทยง่ายขึ้น ด้วยเหตุนี้ จึงเชื่อว่า ในชั้นแรกนั้น การแบ่งหมวดหมู่พยัญชนะน่าจะทำขึ้นเพื่อประโยชน์ในการแต่งตำราสอนภาษาไทยแก่นักเรียน

คำว่า ไตรยางศ์ มาจากคำในภาษาสันสกฤตว่า ตฺรยฺ (ไตร) ซึ่งแปลว่า สาม รวมกับ อํศ (องศ์) ซึ่งแปลว่า ส่วน ดังนั้น ไตรยางศ์ จึงแปลรวมกันได้ว่าว่า สามส่วน
การจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์

ไตรยางศ์มีการจัดหมวดหมู่เพื่อแบ่งพยัญชนะไทยออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้

๑. การใช้คำขึ้นต้น สรรพนาม คำลงท้าย ในการกราบบังคมทูลอย่างเป็นทางการ

๑.๑ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ
คำขึ้นต้น ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาทปกเกล้าปกกระหม่อม
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท
คำลงท้าย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ

๑.๒ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร , สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
คำขึ้นต้น ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทราบฝ่าละอองพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าละอองพระบาท
คำลงท้าย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม หรือ ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม

๑.๓ สมเด็จเจ้าฟ้า หรือ พระบรมวงศ์ชั้นพระองค์เจ้า ( สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภร-ณวลัยลักษณ์อัครราชกุมารี และ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนากรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์)
คำขึ้นต้น ขอพระราชทานกราบทูลทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม

๑.๔ พระอนุวงศ์ขั้นพระเจ้าวรวงศ์เธอและพระวรวงศ์เธอ (ทรงกรม) (พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัตน์ พระวรชายา , พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ , พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา ,  พระเจ้า-หลานเธอพระองค์เจ้าสิริวัณณวรี นารีรัตน์ และพระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์
คำขึ้นต้น กราบทูล………..(ออกพระนาม)……. ทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ ชาย – เกล้ากระหม่อม หญิง – เกล้ากระหม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด

๑.๕ พระอนุวงศ์ชั้นพระวรวงศ์เธอ (ที่มิได้ทรงกรม)
คำขึ้นต้น ทูล………………(ออกพระนาม)………..ทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ ชาย – กระหม่อม หญิง – หม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด
๑.๖ พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า
คำขึ้นต้น ทูล……………. (ออกพระนาม)……………
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ ชาย – กระหม่อม หญิง – หม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย แล้วแต่จะโปรด

๒. การใช้คำขึ้นต้น คำสรรพนาม และคำลงท้ายในการเขียนหนังสือ

๒.๑ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
คำขึ้นต้น ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาท ปกเกล้าปกกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า (ออกชื่อเจ้าของหนังสือ) ขอพระราชทานพระบรมราโชวาสกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท
คำสรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ขอเดชะ
ข้าพระพุทธเจ้า…(ลงชื่อ) (หรือจะเอาคำว่า ขอเดชะมาไว้ท้ายชื่อเจ้าของหนังสือก็ได้)

๒.๒ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ
คำขึ้นต้น ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาท ปกเกล้าปกกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า (ออกชื่อเจ้าของหนังสือ) ขอพระราชทานพระราชวโรกาสกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท
คำสรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ขอเดชะ
ข้าพระพุทธเจ้า…(ลงชื่อ) (หรือจะเอาคำว่า ขอเดชะมาไว้ท้ายชื่อเจ้าของหนังสือก็ได้)

๒.๓ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
คำขึ้นต้น ขอพระราชทานกราบบังคมทูล….(ออกพระนาม)….. ทราบฝ่าละอองพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าละอองพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า …(ลงชื่อ)

๒.๔  สมเด็จเจ้าฟ้า
คำขึ้นต้น ขอพระราชทานกราบทูล…………(ออกพระนาม)…………. ทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า …(ลงชื่อ)

๒.๕ พระบรมวงศ์ชั้นพระองค์เจ้า
คำขึ้นต้น ขอประทานกราบทูล…(ออกพระนาม)………ทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพระพุทธเจ้า
บุรุษที่ ๒ – ใต้ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า …(ลงชื่อ)

๒.๖ พระเจ้าวรวงศ์เธอ (ที่มิได้ทรงกรม) และ พระอนุวงศ์ชั้นพระวรวงศ์เธอ (ที่ทรงกรม)
คำขึ้นต้น กราบทูล…….(ออกพระนาม)…. ทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) เกล้ากระหม่อม (หญิง) เกล้ากระหม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด

๒.๗ พระอนุวงศ์ชั้นพระวรวงศ์เธอ (ที่มิได้ทรงกรม)
คำขึ้นต้น ทูล………..(ออกพระนาม)……….ทราบฝ่าพระบาท
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) กระหม่อม (หญิง) หม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด

๒.๘ พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า
คำขึ้นต้น ทูล………..(ออกพระนาม)……….
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) กระหม่อม (หญิง) หม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย แล้วแต่จะโปรด

๒.๙ สมเด็จพระสังฆราช
คำขึ้นต้น กราบทูล……………………………
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) เกล้ากระหม่อม  (หญิง) เกล้ากระหม่อมฉัน
บุรุษที่ ๒ – ฝ่าพระบาท
คำลงท้าย ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด

๒.๑๐ สมเด็จพระราชาคณะ และ รองสมเด็จพระราชาคณะ
คำขึ้นต้น นมัสการ…………………………….
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) กระผม ( หญิง ) ดิฉัน
บุรุษที่ ๒ – พระคุณเจ้า
คำลงท้าย ขอนมัสการด้วยความเคารพอย่างยิ่ง

๒.๑๑ พระราชาคณะ
คำขึ้นต้น นมัสการ…………………………….
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) ผม ( หญิง ) ดิฉัน
บุรุษที่ ๒ – พระคุณเจ้า
คำลงท้าย ขอนมัสการด้วยความเคารพอย่างสูง

๒.๑๒ พระภิกษุสงฆ์ทั่วไป
คำขึ้นต้น นมัสการ……………………………….
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – (ชาย) ผม (หญิง) ดิฉัน
บุรุษที่ ๒ – ท่าน
คำลงท้าย ขอนมัสการด้วยความเคารพ

๒.๑๓ ประธานองคมนตรี  นายกรัฐมนตรี  ประธานรัฐสภา  ประธานวุฒิสภา ประธานสภาผู้แทนราษฏร และประธานศาลฏิกา
คำขึ้นต้น กราบเรียน……………………………….
สรรพนาม บุรุษที่ ๑ – ข้าพเจ้า กระผม ผม ดิฉัน
บุรุษที่ ๒ – ท่าน
คำลงท้าย ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง

หมายเหตุ

ตามปกติแล้วไม่เป็นที่นิยมที่บุคคลทั่วไปจะเขียนหนังสือกราบบังคมทูลโดยตรง ต่อพระบาทสมเด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระบรมราชินีนาถ หรือ พระราชวงศ์ที่ทรงอิสริยศักดิ์สูง ควรจะเขียนถึงราชเลขาธิการ หรือราชเลขานุการเพื่อนำความกราบบังคมทูล

ข้อมูลจาก หนังสือเรียนภาษาไทย หลักภาษาไทย เล่ม๓ ของกรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ